Ο καύσωνας μπορεί να επηρεάσει τη νευρολογική μας υγεία

Η κλιματική αλλαγή προκαλεί ολοένα συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, γεγονός που έχει σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στη σωματική αλλά και στη νευρολογική υγεία. Οι επιστήμονες μελετούν πλέον πώς η υπερβολική ζέστη επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς αυξάνονται τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επιδεινώνουν νευρολογικές παθήσεις, επηρεάζουν τη διάθεση και τη συμπεριφορά και αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Jake, ενός αγοριού που διαγνώστηκε με σύνδρομο Dravet, μια σπάνια γενετική νευρολογική διαταραχή που συνοδεύεται από σοβαρή επιληψία. Οι κρίσεις του εμφανίζονταν συχνότερα κατά τις ζεστές και υγρές ημέρες, αναγκάζοντας την οικογένειά του να καταφεύγει σε κάθε δυνατό μέσο δροσιάς. Σύμφωνα με τη μητέρα του, οι ολοένα θερμότεροι καλοκαιρινοί μήνες επιβαρύνουν σημαντικά την ήδη δύσκολη καθημερινότητά τους. Το σύνδρομο αυτό είναι μόνο ένα από τα πολλά νευρολογικά νοσήματα που επιδεινώνονται από την αυξημένη θερμοκρασία.

Ο νευρολόγος Sanjay Sisodiya επισημαίνει ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν ένα ευρύ φάσμα νευρολογικών παθήσεων, όπως η επιληψία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, τα εγκεφαλικά επεισόδια, οι ημικρανίες και οι εγκεφαλίτιδες. Κατά τη διάρκεια του ευρωπαϊκού καύσωνα του 2003, περίπου το 7% των επιπλέον θανάτων συνδέθηκαν άμεσα με νευρολογικά προβλήματα, ενώ παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στον καύσωνα του Ηνωμένου Βασιλείου το 2022.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας. Παρότι η θερμοκρασία του διατηρείται συνήθως μόλις έναν βαθμό υψηλότερη από εκείνη του σώματος, παράγει συνεχώς θερμότητα λόγω της έντονης μεταβολικής του δραστηριότητας. Η συνεχής κυκλοφορία του αίματος απομακρύνει αυτή τη θερμότητα, όμως όταν η εξωτερική θερμοκρασία είναι υπερβολικά υψηλή, ο μηχανισμός αυτός δυσκολεύεται να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Έτσι, η επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων διαταράσσεται, επηρεάζοντας τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου.

Οι επιπτώσεις της ζέστης δεν περιορίζονται στα άτομα με νευρολογικά νοσήματα. Έρευνες δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων, αυξάνουν την παρορμητικότητα και τον κίνδυνο λανθασμένων επιλογών, ενώ συνδέονται επίσης με αυξημένη ευερεθιστότητα, κατάθλιψη και επιθετική συμπεριφορά. Παράλληλα, οι καύσωνες δυσκολεύουν τον νυχτερινό ύπνο, γεγονός που επιδεινώνει τη διάθεση και αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης επιληπτικών κρίσεων σε ευάλωτα άτομα.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι και οι ασθενείς με άνοια. Η μειωμένη ικανότητά τους να ρυθμίζουν τη θερμοκρασία του σώματος, σε συνδυασμό με τις γνωστικές δυσκολίες, μπορεί να τους οδηγήσει σε αφυδάτωση ή σε επικίνδυνη έκθεση στη ζέστη. Αντίστοιχα, η αύξηση της θερμοκρασίας συνδέεται με περισσότερα εγκεφαλικά επεισόδια και υψηλότερη θνησιμότητα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι, παγκοσμίως, η ζέστη ευθύνεται ήδη για χιλιάδες επιπλέον θανάτους από εγκεφαλικά κάθε χρόνο, ενώ οι συνέπειες αναμένεται να επιδεινωθούν καθώς η κλιματική αλλαγή εντείνεται. Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις προβλέπεται να εμφανιστούν στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου οι πληθυσμοί είναι περισσότερο εκτεθειμένοι τόσο στην κλιματική αλλαγή όσο και στους παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικά επεισόδια.

Η υπερβολική ζέστη επηρεάζει ακόμη και την ανάπτυξη του εγκεφάλου πριν από τη γέννηση. Μελέτες δείχνουν ότι οι καύσωνες αυξάνουν τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού, ο οποίος συνδέεται με καθυστερήσεις στη νευρολογική ανάπτυξη και μελλοντικές γνωστικές δυσκολίες. Παράλληλα, η αύξηση της θερμοκρασίας ευνοεί την εξάπλωση κουνουπιών που μεταδίδουν ιούς, όπως ο Zika, ο δάγκειος πυρετός και ο chikungunya, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές νευρολογικές βλάβες. Επιπλέον, η υπερβολική ζέστη φαίνεται να αποδυναμώνει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, καθιστώντας τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο σε τοξίνες και λοιμώξεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρότι η επιστήμη δεν έχει ακόμη κατανοήσει πλήρως τους μηχανισμούς με τους οποίους η ζέστη επηρεάζει τον εγκέφαλο, είναι σαφές ότι οι επιπτώσεις διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και πιθανώς επηρεάζονται και από γενετικούς παράγοντες. Οι ερευνητές επιδιώκουν να εντοπίσουν ποιοι πληθυσμοί είναι περισσότερο ευάλωτοι, ώστε να αναπτυχθούν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και στοχευμένες παρεμβάσεις για τις ομάδες υψηλού κινδύνου. Καθώς οι καύσωνες γίνονται ολοένα συχνότεροι, η προστασία της υγείας του εγκεφάλου αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής της κλιματικής αλλαγής.