Μελέτες γύρω από τη χρήση του ρεύματος για σοβαρά νοσήματα

Στις αρχές του 2026 μία ασθενής με ρευματοειδή αρθρίτιδα που υπέφερε επί σειρά ετών από πόνους, αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι εντελώς διαφορετικό: Μία εμφυτεύσιμη συσκευή που δεν χορηγεί φάρμακο, αλλά χρησιμοποιεί ηλεκτρικά ερεθίσματα για να περιορίσει τοπικά τη φλεγμονή. Σε μία επέμβαση διάρκειας περίπου 30 λεπτών, οι γιατροί τοποθέτησαν στον λαιμό της έναν νευροδιεγέρτη, ο οποίος διεγείρει έναν κλάδο του αριστερού πνευμονογαστρικού νεύρου, που είναι μία από τις σημαντικότερες «γραμμές επικοινωνίας» ανάμεσα στον εγκέφαλο και τα εσωτερικά όργανα.

Κάθε πρωί, ενώ η γυναίκα κοιμάται, η συσκευή εκπέμπει για λίγο ένα ηλεκτρικό ερέθισμα, με στόχο να ενεργοποιήσει ένα νευρωνικό κύκλωμα που συμμετέχει στον έλεγχο της φλεγμονής. Λίγους μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας, η ίδια περιγράφει αισθητή αλλαγή. Δεν χρειάζεται πλέον υποστήριξη για να περπατήσει στη γειτονιά της, πονά λιγότερο και κινείται περισσότερο. «Ο άνδρας μου αστειεύεται τώρα ότι περπατάω καλύτερα από εκείνον», αναφέρει.

Η ηλεκτρική διέγερση δεν είναι καινούργια στην Ιατρική. Εδώ και δεκαετίες χρησιμοποιείται σε παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον και η επιληψία, ενώ έχει μελετηθεί και στην κατάθλιψη και στην αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο. Πολλά από τα παλαιότερα συστήματα, όμως, απαιτούσαν εκτεταμένες χειρουργικές επεμβάσεις ή περισσότερα από ένα εμφυτεύματα.

Η νέα γενιά συσκευών φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή την εικόνα: Mικρότερα εμφυτεύματα, λιγότερο επεμβατικές διαδικασίες και πολύ πιο συγκεκριμένοι νευρικοί στόχοι. Η επιστημονική βάση αυτής της προσέγγισης άρχισε να διαμορφώνεται πριν από δεκαετίες. Το 1985, ο Kevin J. Tracey, σήμερα πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος των Feinstein Institutes for Medical Research, εκπαιδευόταν στη νευροχειρουργική όταν ήρθε αντιμέτωπος με ένα περιστατικό που καθόρισε την ερευνητική του πορεία.

Ένα μικρό παιδί με σοβαρά εγκαύματα πέθανε από σοκ που συνδεόταν με μια αιφνίδια και ανεξέλεγκτη φλεγμονώδη αντίδραση. Ο Tracey αποφάσισε να μελετήσει γιατί η φλεγμονή, ένας μηχανισμός που κανονικά προστατεύει τον οργανισμό, μπορεί να γίνει καταστροφική. Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, η έρευνά του οδήγησε στην περιγραφή αυτού που ονομάστηκε «φλεγμονώδες αντανακλαστικό»: Eνός νευρικού κυκλώματος που συμβάλλει στη ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης.

Σήματα που μεταδίδονται μέσω του πνευμονογαστρικού και του σπληνικού νεύρου μπορούν τελικά να ενεργοποιήσουν συγκεκριμένα Τ-λεμφοκύτταρα στον σπλήνα, τα οποία απελευθερώνουν ακετυλοχολίνη. Η ουσία αυτή συμβάλλει στον περιορισμό των φλεγμονωδών σημάτων από άλλα κύτταρα του ανοσοποιητικού.

Το ερώτημα ήταν πλέον προφανές: Eάν αυτό το φυσικό «φρένο» της φλεγμονής μπορούσε να ενεργοποιηθεί τεχνητά, θα μπορούσε ο οργανισμός να ελέγξει καλύτερα τη φλεγμονή χωρίς να βασίζεται αποκλειστικά στα φάρμακα;

Η ιδέα δοκιμάστηκε σε μια τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη με 242 ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ρευματοειδή αρθρίτιδα. Έπειτα από 12 εβδομάδες, το 35,2% των ασθενών που έλαβαν ενεργή ηλεκτρική διέγερση πέτυχε το προκαθορισμένο επίπεδο κλινικής βελτίωσης, έναντι 24,2% στην ομάδα ελέγχου. Η μακροχρόνια παρακολούθηση έδειξε επίσης ότι σε μέρος των συμμετεχόντων η βελτίωση συνεχίστηκε. Τα αποτελέσματα συνέβαλαν στην έγκριση της θεραπείας από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) το 2025, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό ορόσημο για τη βιοηλεκτρονική ιατρική.

Η επιτυχία αυτή, ωστόσο, γεννά ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: πόσες ακόμη ασθένειες θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν παρεμβαίνοντας στα ηλεκτρικά σήματα του νευρικού συστήματος;

Οι επιστήμονες εξετάζουν ήδη τη δυνατότητα εφαρμογής της διέγερσης του πνευμονογαστρικού νεύρου σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, μεταξύ των οποίων η νόσος Crohn και η πολλαπλή σκλήρυνση. Μία πρώιμη κλινική μελέτη 60 ατόμων με υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα σκλήρυνση κατά πλάκας διερευνά εάν η νευροδιέγερση θα μπορούσε να ενισχύσει τα αποτελέσματα της καθιερωμένης θεραπείας. Παράλληλα, μικρότερες και πιο πρώιμες μελέτες εξετάζουν τη διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου στον χρόνιο πόνο, τη Νόσο Πάρκινσον και τη Long COVID.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Ορισμένοι ερευνητές δοκιμάζουν ακόμη λιγότερο επεμβατικές λύσεις, διεγείροντας κλάδους του πνευμονογαστρικού νεύρου μέσω του αυτιού. Τα δεδομένα, ωστόσο, παραμένουν προκαταρκτικά. Οι περισσότερες από αυτές τις εφαρμογές βρίσκονται σε πιλοτικό ή πρώιμο ερευνητικό στάδιο και απέχουν ακόμη από την καθιερωμένη κλινική χρήση.