Οι ανώτατες σπουδές καθορίζουν σε ένα βαθμό τις πολιτικές πεποιθήσεις

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Personality and Social Psychology εξετάζει τη σχέση μεταξύ της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και της πολιτικής ταυτότητας, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η απόκτηση πτυχίου συνδέεται ολοένα και περισσότερο με μια φιλελεύθερη πολιτική αυτοαντίληψη. Ωστόσο, οι πραγματικές αλλαγές στις πολιτικές πεποιθήσεις των φοιτητών κατά τη διάρκεια των σπουδών τους είναι σημαντικά μικρότερες από ό,τι πιστεύει η κοινή γνώμη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από το αν τα πανεπιστήμια επηρεάζουν ιδεολογικά τους φοιτητές, οδηγώντας τους προς πιο αριστερές ή φιλελεύθερες θέσεις. Η αντίληψη αυτή έχει ενισχύσει τη δυσπιστία απέναντι στην ανώτατη εκπαίδευση. Οι ερευνητές επιδίωξαν να εξετάσουν κατά πόσο αυτή η πεποίθηση ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και να διαχωρίσουν τις αλλαγές στις πολιτικές απόψεις από τις αλλαγές στην πολιτική ταυτότητα.

Η μελέτη τονίζει ότι η πολιτική ιδεολογία αποτελείται από δύο διαφορετικές διαστάσεις. Η πρώτη αφορά τις απόψεις πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα, όπως η φορολογία, η μετανάστευση ή οι κοινωνικές πολιτικές. Η δεύτερη αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αυτοπροσδιορίζονται πολιτικά, δηλαδή αν θεωρούν τον εαυτό τους φιλελεύθερο ή συντηρητικό. Ένα άτομο μπορεί να υποστηρίζει φιλελεύθερες πολιτικές χωρίς απαραίτητα να υιοθετεί τον αντίστοιχο πολιτικό χαρακτηρισμό.

Για να διερευνήσουν αυτές τις διαστάσεις, οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από δύο μεγάλες εθνικές έρευνες στις ΗΠΑ, που κάλυπταν την περίοδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 έως το 2022 και περιλάμβαναν περισσότερους από 120.000 συμμετέχοντες. Οι ερωτώμενοι ταξινομήθηκαν ανάλογα με το εκπαιδευτικό τους επίπεδο: χωρίς πανεπιστημιακές σπουδές, με μερική φοίτηση χωρίς πτυχίο και με ολοκληρωμένο πτυχίο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι εδώ και πολλές δεκαετίες οι πτυχιούχοι εκφράζουν πιο φιλελεύθερες απόψεις σε κοινωνικά ζητήματα σε σχέση με όσους δεν έχουν πτυχίο. Ωστόσο, στις οικονομικές πολιτικές δεν παρατηρήθηκαν αντίστοιχες διαφορές· αντίθετα, οι πτυχιούχοι εμφανίζονταν ελαφρώς πιο συντηρητικοί. Αυτές οι τάσεις παρέμειναν σχετικά σταθερές διαχρονικά.

Εκεί όπου εντοπίστηκε ουσιαστική μεταβολή ήταν στην πολιτική ταυτότητα. Μέχρι περίπου το 2012, οι απόφοιτοι πανεπιστημίου δεν διέφεραν σημαντικά από τους υπόλοιπους πολίτες ως προς το πώς αυτοπροσδιορίζονταν πολιτικά. Από εκείνη την περίοδο και μετά, όμως, παρατηρήθηκε αυξανόμενη τάση των πτυχιούχων να δηλώνουν φιλελεύθεροι, ενώ η αυτοαντίληψη των ατόμων χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη. Έτσι δημιουργήθηκε ένα εμφανές «χάσμα πτυχίου» στην πολιτική ταυτότητα.

Για να εξετάσουν αν αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των σπουδών, οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερους από 361.000 φοιτητές σε 740 αμερικανικά πανεπιστήμια. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν τον πολιτικό τους προσανατολισμό κατά την έναρξη και την ολοκλήρωση των σπουδών τους.

Η πλειονότητα των φοιτητών (58%) δεν άλλαξε καθόλου την πολιτική της ταυτότητα κατά τη διάρκεια της φοίτησης. Όσοι όμως μετακινήθηκαν ιδεολογικά παρουσίασαν κατά μέσο όρο μια μικρή μετατόπιση προς πιο φιλελεύθερες θέσεις. Οι φοιτητές που ξεκινούσαν ως συντηρητικοί είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να κινηθούν προς τα αριστερά, ενώ όσοι αυτοπροσδιορίζονταν ήδη ως φιλελεύθεροι μετακινούνταν ελαφρώς προς πιο συντηρητικές θέσεις, χωρίς όμως να εξισορροπείται πλήρως η συνολική τάση.

Η ένταση αυτών των μεταβολών δεν ήταν ίδια για όλους. Οι φοιτητές ανθρωπιστικών και καλλιτεχνικών σχολών παρουσίαζαν τις μεγαλύτερες μετατοπίσεις προς τον φιλελευθερισμό, ενώ όσοι σπούδαζαν διοίκηση επιχειρήσεων ή μηχανική εμφάνιζαν μικρή μετακίνηση προς πιο συντηρητικές θέσεις. Επιπλέον, οι γυναίκες και οι φοιτητές με υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις έτειναν να μετακινούνται περισσότερο προς φιλελεύθερες ταυτότητες.

Αντίθετα, τα χαρακτηριστικά των ίδιων των ιδρυμάτων είχαν περιορισμένη επίδραση. Μόνο οι φοιτητές ιδιωτικών μη θρησκευτικών πανεπιστημίων εμφάνιζαν ελαφρώς μεγαλύτερη μετατόπιση προς τα αριστερά σε σύγκριση με όσους φοιτούσαν σε θρησκευτικά ιδρύματα, χωρίς να υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών ή περισσότερο και λιγότερο επιλεκτικών πανεπιστημίων.

Σε συμπληρωματική έρευνα, οι επιστήμονες ζήτησαν από ενήλικες να εκτιμήσουν πόσο αλλάζουν πολιτικά οι φοιτητές κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Διαπιστώθηκε ότι οι περισσότεροι υπερεκτιμούν την επίδραση του πανεπιστημίου, πιστεύοντας ότι η μετατόπιση προς τον φιλελευθερισμό είναι περίπου διπλάσια από αυτή που καταγράφεται στην πραγματικότητα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Έτσι, η μελέτη καταδεικνύει ότι υπάρχει μια αυξανόμενη σύνδεση μεταξύ πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και φιλελεύθερης πολιτικής ταυτότητας, αλλά αποδυναμώνει τον ισχυρισμό ότι τα πανεπιστήμια μεταβάλλουν ριζικά τις ιδεολογικές πεποιθήσεις των φοιτητών. Οι αλλαγές που παρατηρούνται είναι γενικά μικρές και ενδέχεται να επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες, όπως η φυσιολογική προσωπική και κοινωνική εξέλιξη των νέων ενηλίκων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου της ζωής τους.