Νέα εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται και "επιβιώνει" το μελάνωμα

Ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ εντόπισαν έναν κρίσιμο μηχανισμό που εξηγεί πώς τα κύτταρα του μελανώματος αποφεύγουν τον κυτταρικό θάνατο και συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, αποκαλύπτει ότι ο συνδυασμός δύο γενετικών μεταλλάξεων επιτρέπει στα καρκινικά κύτταρα να διατηρούν εξαιρετικά μακριά τελομερή, παρατείνοντας έτσι τη διάρκεια ζωής τους και ενισχύοντας την ανάπτυξη του όγκου.

Τα τελομερή είναι προστατευτικές δομές που βρίσκονται στα άκρα των χρωμοσωμάτων και προστατεύουν το γενετικό υλικό από φθορά. Κάθε φορά που ένα φυσιολογικό κύτταρο διαιρείται, τα τελομερή του μικραίνουν. Όταν γίνουν πολύ κοντά, το κύτταρο σταματά να διαιρείται και τελικά πεθαίνει. Η σωστή διατήρηση του μήκους των τελομερών είναι απαραίτητη για την υγεία: υπερβολικά κοντά τελομερή συνδέονται με πρόωρη γήρανση και κληρονομικές παθήσεις, ενώ υπερβολικά μακριά τελομερή παρατηρούνται συχνά σε καρκινικούς όγκους.

Οι επιστήμονες γνώριζαν εδώ και χρόνια ότι το μελάνωμα χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα μεγάλα τελομερή, γεγονός που το διαφοροποιεί από πολλούς άλλους τύπους καρκίνου. Για να μετατραπεί ένα φυσιολογικό μελανοκύτταρο σε καρκινικό, πρέπει να αποκτήσει τη δυνατότητα να διαιρείται επ' αόριστον, δηλαδή να «αθανατοποιηθεί». Η διαδικασία αυτή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ένζυμο τελομεράση, το οποίο επιμηκύνει τα τελομερή και εμποδίζει τη γήρανση των κυττάρων.

Στους περισσότερους φυσιολογικούς ιστούς η τελομεράση παραμένει ανενεργή. Ωστόσο, περίπου το 75% των όγκων μελανώματος φέρουν μεταλλάξεις στο γονίδιο TERT, οι οποίες αυξάνουν την παραγωγή και τη δραστηριότητα της τελομεράσης, επιτρέποντας στα καρκινικά κύτταρα να συνεχίζουν να διαιρούνται. Παρ' όλα αυτά, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μεταλλάξεις στο TERT από μόνες τους δεν αρκούσαν για να δημιουργήσουν τα εξαιρετικά μακριά τελομερή που παρατηρούνται στους όγκους του μελανώματος, γεγονός που υπέδειξε την ύπαρξη ενός επιπλέον μηχανισμού.

Η ερευνήτρια Pattra Chun-on διερεύνησε αυτό το κενό και εντόπισε μεταλλάξεις σε μια πρωτεΐνη που συνδέεται με τα τελομερή, την TPP1. Οι μεταλλάξεις αυτές βρίσκονται στην περιοχή προαγωγού του γονιδίου και αυξάνουν την παραγωγή της πρωτεΐνης. Προηγούμενες βιοχημικές μελέτες είχαν δείξει ότι η TPP1 ενισχύει τη δράση της τελομεράσης, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί ότι αυτό συμβαίνει και στους ανθρώπινους όγκους.

Όταν οι ερευνητές εισήγαγαν ταυτόχρονα τις μεταλλαγμένες μορφές των TERT και TPP1 σε κύτταρα, παρατήρησαν ότι δημιουργήθηκαν τα χαρακτηριστικά υπερβολικά μακριά τελομερή του μελανώματος. Έτσι αποδείχθηκε ότι η TPP1 αποτελεί τον «χαμένο κρίκο» που, σε συνδυασμό με το TERT, επιτρέπει στα καρκινικά κύτταρα να διατηρούν την αθανασία τους και να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η ανακάλυψη αυτή προσφέρει μια νέα εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται και επιβιώνει το μελάνωμα. Παράλληλα, αναδεικνύει έναν ειδικό μηχανισμό διατήρησης των τελομερών, ο οποίος ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό θεραπευτικό στόχο στο μέλλον. Η ανάπτυξη φαρμάκων που θα παρεμβαίνουν στη συνεργασία των πρωτεϊνών TERT και TPP1 θα μπορούσε να περιορίσει την ικανότητα των καρκινικών κυττάρων να πολλαπλασιάζονται, ανοίγοντας νέες προοπτικές για αποτελεσματικότερες θεραπείες κατά του μελανώματος.