Δημιουργικές δραστηριότητες και υγεία του εγκεφάλου: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα

Παλαιότερες έρευνες έχουν δείξει ότι η ενασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες, όπως οι τέχνες και οι χειροτεχνίες, ο χορός, η μουσική, η ανάγνωση, η κηπουρική ή ακόμη και τα βιντεοπαιχνίδια, μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας καθώς μεγαλώνουμε. Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η γήρανση του πληθυσμού οδηγεί σε αύξηση των περιστατικών γνωστικής έκπτωσης και άνοιας, με υψηλό κόστος τόσο για τα συστήματα υγείας όσο και για τις οικογένειες και τους φροντιστές.

Η AnetaBrzezicka, διδάκτωρ Ψυχολογίας και επικεφαλής του Κέντρου Νευρογνωστικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο SWPS της Πολωνίας, υπογραμμίζει ότι αν εντοπιστούν καθημερινές δραστηριότητες που διατηρούν τον εγκέφαλο«νεότερο» για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ίσως καταστεί δυνατή η καθυστέρηση προβλημάτων μνήμης, προσοχής και αυτονομίας, βελτιώνοντας συνολικά την ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία. Η ίδια είναι συν-συγγραφέας μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Communications, η οποία δείχνει ότι οι δημιουργικές δραστηριότητες όχι μόνο ωφελούν τη γνωστική λειτουργία, αλλά ενδέχεται να επιβραδύνουν και τη βιολογική γήρανση του εγκεφάλου.

Στη μελέτη αναλύθηκαν δεδομένα υγείας και νευροαπεικόνισης από περισσότερους από 1.400 συμμετέχοντες σε 13 χώρες. Ανάμεσά τους υπήρχαν ειδικοί στον αργεντίνικο τάνγκο, μουσικοί, εικαστικοί καλλιτέχνες και παίκτες στρατηγικών βιντεοπαιχνιδιών. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα, γνωστά ως «εγκεφαλικάρολόγια», τα οποία εκτιμούν την ηλικία του εγκεφάλου με βάση μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας. Τα μοντέλα αυτά εκπαιδεύτηκαν σε δεδομένα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG) και μαγνητοεγκεφαλογραφήματος (MEG) από άτομα ηλικίας 17 έως 91 ετών.

Η διαφορά μεταξύ της εκτιμώμενης εγκεφαλικής ηλικίας και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας ονομάζεται «χάσμα εγκεφαλικής ηλικίας». Μικρότερο ή αρνητικό χάσμα υποδηλώνει βραδύτερη εγκεφαλική γήρανση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ασχολούνταν συστηματικά με δημιουργικές δραστηριότητες παρουσίαζαν κατά μέσο όρο εγκεφαλική ηλικία 4 έως 7 χρόνια νεότερη σε σύγκριση με άτομα αντίστοιχης ηλικίας, φύλου και εκπαίδευσης. Το φαινόμενο αυτό παρατηρήθηκε κυρίως σε εγκεφαλικά δίκτυα που είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στη γήρανση, όπως περιοχές που σχετίζονται με την προσοχή, τον συντονισμό και τη λήψη σύνθετων αποφάσεων.

Σημαντικό είναι ότι οφέλη παρατηρήθηκαν όχι μόνο σε άτομα με πολυετή εμπειρία, αλλά και σε συμμετέχοντες που εκπαιδεύτηκαν για λίγες εβδομάδες. Σε μια ομάδα ατόμων χωρίς προηγούμενη εμπειρία σε βιντεοπαιχνίδια, περίπου 30 ώρες εκπαίδευσης σε ένα απαιτητικό στρατηγικό παιχνίδι οδήγησαν σε «νεότερη» εκτίμηση εγκεφαλικής ηλικίας κατά περίπου τρία έτη, καθώς και σε βελτίωση της προσοχής. Αυτό υποδεικνύει ότι ο ενήλικος εγκέφαλος παραμένει εξαιρετικά πλαστικός και ικανός για αλλαγή ακόμη και σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Ειδικοί που δεν συμμετείχαν στη μελέτη τονίζουν τη σημασία της δημιουργικότητας για την εγκεφαλική υγεία. Η δημιουργική σκέψη ενισχύει την αφηρημένη σκέψη και την ευελιξία του νου, ενώ συμβάλλει στη δημιουργία «γνωστικού αποθέματος» από νεαρή ηλικία. Τέλος, οι ειδικοί προτείνουν σε όσους ενδιαφέρονται να ξεκινήσουν δημιουργικές δραστηριότητες να επιλέξουν κάτι που τους ευχαριστεί πραγματικά, τονίζοντας ότι το όφελος δεν εξαρτάται από το επίπεδο δεξιοτεχνίας, αλλά από τη συμμετοχή και την προσπάθεια.