Οι ηλικιωμένοι έχουν πολλά να ωφεληθούν από την έναρξη ψυχολογικής υποστήριξης

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι η ψυχοθεραπεία αφορά κυρίως τους νέους. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να ωφεληθούν εξίσου, ίσως και περισσότερο, από την ψυχολογική υποστήριξη. Ο Μαουρίτσιο, 70 ετών, ξεκίνησε ψυχοθεραπεία αναζητώντας εξηγήσεις για τις ημικρανίες που τον ταλαιπωρούσαν από την παιδική του ηλικία. Παρότι δεν βρήκε μια σαφή αιτία για το πρόβλημα, συνέχισε τη θεραπεία επειδή η διαδικασία της αυτογνωσίας τον βοήθησε να κατανοήσει καλύτερα τη ζωή του. Αντίστοιχα, ο Αντόνιο, 73 ετών, και η σύζυγός του Τζιλιόλα, 68 ετών, στράφηκαν στη θεραπεία ζεύγους για να αντιμετωπίσουν χρόνια προβλήματα στη σχέση τους. Μέσα από τη διαδικασία ένιωσαν πιο ανοιχτοί, ελαφρύτεροι και πιο ικανοί να εκφράσουν συναισθήματα που μέχρι τότε παρέμεναν ανείπωτα.

Οι ιστορίες τους αμφισβητούν την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η θεραπεία είναι προνόμιο των νεότερων ηλικιών. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου το 14% των ατόμων άνω των 70 ετών ζει με κάποια ψυχική διαταραχή, κυρίως άγχος ή κατάθλιψη, ενώ το 17% των αυτοκτονιών αφορά ανθρώπους αυτής της ηλικιακής ομάδας. Παρ’ όλα αυτά, έρευνα του 2024 στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι μόνο το 4% των ατόμων άνω των 65 ετών έλαβε ψυχοθεραπευτική βοήθεια, σε σύγκριση με το 12% των ατόμων ηλικίας 18–24 ετών και το 8% των ατόμων ηλικίας 35–64 ετών.

Η χαμηλή αυτή συμμετοχή δεν οφείλεται σε μειωμένη αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ο καθηγητής κλινικής ψυχολογίας Pim Cuijpers από το Vrije Universiteit Amsterdam επισημαίνει ότι οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις λειτουργούν εξίσου καλά σε όλες τις ηλικίες. Ανασκόπηση ερευνών που πραγματοποίησε για την κατάθλιψη δεν εντόπισε καμία ένδειξη ότι η αποτελεσματικότητα της θεραπείας μειώνεται μετά τα 75 έτη. Αντίθετα, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι ανταποκρίνονται εξίσου θετικά.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση προκλήσεων που συνδέονται ιδιαίτερα με τη γήρανση, όπως η κοινωνική απομόνωση, η απώλεια αγαπημένων προσώπων, οι χρόνιες ασθένειες και οι μεταβάσεις στη συνταξιοδότηση. Πολλοί ηλικιωμένοι αναφέρουν βελτίωση της ψυχικής τους ευεξίας, μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη ζωή και αυξημένη κοινωνική συμμετοχή. Ιδιαίτερα αποτελεσματικές φαίνεται να είναι οι ομαδικές θεραπείες, καθώς προσφέρουν ευκαιρίες κοινωνικής επαφής και αμοιβαίας υποστήριξης.

Επιπλέον, οι ηλικιωμένοι που ξεκινούν θεραπεία συχνά την ολοκληρώνουν με μεγαλύτερη συνέπεια από τους νεότερους. Τα ποσοστά ολοκλήρωσης μπορούν να φτάσουν το 54%, γεγονός που υποδηλώνει υψηλό βαθμό δέσμευσης και κινήτρου για αλλαγή.

Παρά τα οφέλη, υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στην πρόσβαση. Ένα από αυτά είναι το οικονομικό κόστος, καθώς πολλές ασφαλιστικές καλύψεις δεν περιλαμβάνουν επαρκώς τις ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες. Άλλο εμπόδιο είναι ο ίδιος ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος υγείας. Η παραπομπή σε ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή συχνά εξαρτάται από τον οικογενειακό γιατρό, όμως αρκετές φορές τα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης των ηλικιωμένων θεωρούνται λανθασμένα φυσικό μέρος της γήρανσης και όχι προβλήματα που χρειάζονται θεραπεία.

Αυτή η προκατάληψη έχει ιστορικές ρίζες. Ο ιδρυτής της ψυχανάλυσης, Sigmund Freud, υποστήριζε στις αρχές του 20ού αιώνα ότι μετά τα 40 ή 50 χρόνια η ψυχοθεραπεία γίνεται λιγότερο αποτελεσματική λόγω μειωμένης «ψυχικής ευκαμψίας». Σήμερα όμως οι επιστημονικές μελέτες διαψεύδουν ξεκάθαρα αυτήν την άποψη. Η καθηγήτρια ψυχολογίας Rossana De Beni τονίζει ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται απλώς ως «ηλικιωμένοι», αλλά ως πολύπλευρες προσωπικότητες με δυνατότητα εξέλιξης και αλλαγής.

Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και η εσωτερικευμένη ηλικιακή προκατάληψη. Πολλοί ηλικιωμένοι πιστεύουν ότι η θλίψη, το άγχος ή η μοναξιά είναι αναπόφευκτα στοιχεία της γήρανσης και επομένως δεν αναζητούν βοήθεια. Ωστόσο, η ίδια η ηλικιακή προκατάληψη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης άγχους και κατάθλιψης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι ότι η προσωπική ανάπτυξη δεν σταματά ποτέ. Η γήρανση δεν αποτελεί περίοδο στασιμότητας αλλά μια φάση συνεχούς προσαρμογής, μάθησης και μεταμόρφωσης. Ο Μαουρίτσιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: η θεραπεία τον βοήθησε να διαχειριστεί τον χωρισμό του, τις σχέσεις με τα παιδιά του και τη μετάβαση προς τη συνταξιοδότηση. Όπως δηλώνει ο ίδιος, «ποτέ δεν πίστεψα ότι είναι αργά για οτιδήποτε». Η εμπειρία του υπογραμμίζει ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά οφέλη σε κάθε στάδιο της ζωής, ανεξάρτητα από την ηλικία.