Χρόνια κόπωση: Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται

Η κόπωση είναι ένα σύμπτωμα που όλοι οι άνθρωποι βιώνουν κατά καιρούς. Για ορισμένους όμως δεν είναι παροδική, αλλά εξελίσσεται σε χρόνια κατάσταση που επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα, την εργασία, τις σπουδές και τις κοινωνικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), περίπου 3,3 εκατομμύρια άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες πάσχουν από χρόνια κόπωση. Η κατάσταση αυτή εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, οι οποίες έχουν δύο έως τέσσερις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να την αναπτύξουν σε σύγκριση με τους άνδρες. Οι ειδικοί θεωρούν ότι μπορεί να εμφανιστεί μετά από ιογενείς λοιμώξεις ή έντονο σωματικό στρες, όπως μια μεγάλη χειρουργική επέμβαση.

Μια νέα ιαπωνική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, διερεύνησε κατά πόσο η διατροφή και συγκεκριμένα ορισμένες βιταμίνες του συμπλέγματος Β σχετίζονται με τα επίπεδα ενέργειας και κινήτρων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα με αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης στο αίμα, ενός βιοδείκτη που συνδέεται με έλλειψη βιταμινών Β12 και Β9 (φυλλικό οξύ) – εμφάνιζαν συχνότερα κόπωση και μειωμένα κίνητρα σε σύγκριση με όσους είχαν φυσιολογικά επίπεδα.

Παρότι η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου-αποτελέσματος, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η διατροφή ενδέχεται να επηρεάζει σημαντικά την αίσθηση ενέργειας και τη σωματική ή ψυχική αντοχή. Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί η σχέση αυτή.

Η ομοκυστεΐνη είναι ένα αμινοξύ που παράγεται κατά τη διάσπαση της μεθειονίνης, μιας ουσίας που βρίσκεται σε τρόφιμα όπως το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί. Οι βιταμίνες Β12 και Β9 είναι απαραίτητες για τον φυσιολογικό μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης. Όταν τα επίπεδα αυτών των βιταμινών είναι χαμηλά, η ομοκυστεΐνη αυξάνεται στο αίμα, γεγονός που μπορεί να αποτελεί ένδειξη μεταβολικών διαταραχών.

Στη μελέτη συμμετείχαν αρχικά 2.618 ενήλικες που επισκέφθηκαν το Κέντρο Καινοτομίας Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου της Οσάκα μεταξύ 2018 και 2020. Μετά τον αποκλεισμό ατόμων με ελλιπή δεδομένα ή χρήση συμπληρωμάτων διατροφής, η τελική ανάλυση βασίστηκε σε 602 συμμετέχοντες. Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν εξετάσεις αίματος, λειτουργικές μετρήσεις και συμπλήρωση ερωτηματολογίων για την αξιολόγηση της κόπωσης και των επιπέδων κινήτρων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης σχετίζονταν με χαμηλότερες συγκεντρώσεις φυλλικού οξέος και βιταμίνης Β12 στο αίμα. Επιπλέον, στους άνδρες η αυξημένη ομοκυστεΐνη συνδεόταν με μεγαλύτερη σωματική κόπωση, ενώ στις γυναίκες συσχετίστηκε κυρίως με μειωμένα κίνητρα και διάθεση.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι οι βιταμίνες Β12 και Β9 συμμετέχουν σε κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού, όπως η παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα, η σύνθεση DNA, η δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων και η φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος. Όταν υπάρχει ανεπάρκεια, αυξάνεται η ομοκυστεΐνη, η οποία έχει συσχετιστεί με οξειδωτικό στρες, φλεγμονή, διαταραχές στη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων και αλλαγές στους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη σωματική ενέργεια όσο και τα ψυχολογικά κίνητρα.

Με απλά λόγια, όταν τα κύτταρα δεν παράγουν αποτελεσματικά ενέργεια ή όταν ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να ρυθμίσει ουσίες που σχετίζονται με τη διάθεση και την παρακίνηση, το άτομο μπορεί να αισθάνεται εξάντληση, πνευματική θολούρα, μειωμένη αντοχή και έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες.

Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν αποδείχθηκε πως η έλλειψη βιταμινών προκαλεί άμεσα κόπωση. Η ομοκυστεΐνη φαίνεται να λειτουργεί περισσότερο ως ένας γενικός δείκτης μεταβολικής υγείας παρά ως άμεση αιτία των συμπτωμάτων.

Όσον αφορά την πρόληψη και τη βελτίωση των επιπέδων των βιταμινών Β12 και Β9, οι ειδικοί συνιστούν μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια, ελαιόλαδο και άπαχες πηγές πρωτεΐνης. Η βιταμίνη Β12 βρίσκεται κυρίως σε ζωικά προϊόντα όπως το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά, ενώ το φυλλικό οξύ αφθονεί στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, στα όσπρια και στα εμπλουτισμένα δημητριακά.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Για άτομα με χαμηλή πρόσληψη ή αυξημένες ανάγκες, τα συμπληρώματα διατροφής ή τα εμπλουτισμένα τρόφιμα μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων των βιταμινών και στη σωστή λειτουργία του μεταβολισμού. Συνολικά, η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της διατροφής για την ενέργεια, την ψυχική ευεξία και τη γενικότερη υγεία του οργανισμού.