Θεραπεία για τη διπολική διαταραχή ίσως βοηθάει και στη Νόσο Αλτσχάιμερ

Η Nόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί τη συχνότερη μορφή άνοιας και επηρεάζει περίπου 32 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2050 ο αριθμός των ατόμων με Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας θα ξεπεράσει τα 150 εκατομμύρια. Παρά τη μεγάλη πρόοδο στην έρευνα, δεν υπάρχει ακόμη οριστική θεραπεία. Οι διαθέσιμες φαρμακευτικές επιλογές μπορούν κυρίως να επιβραδύνουν την εξέλιξη της γνωστικής έκπτωσης στα αρχικά στάδια ή να αντιμετωπίσουν ορισμένα συμπτώματα της νόσου.

Πρόσφατη δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry προτείνει μια νέα προσέγγιση: τη χρήση χαμηλών δόσεων λιθίου ως πιθανή θεραπευτική στρατηγική για την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου. Το λίθιο χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής, όμως οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι διαθέτει και σημαντικές νευροπροστατευτικές ιδιότητες.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, καθηγητή Husseini K. Manji, τα τελευταία 25 χρόνια έχουν συσσωρευτεί μοριακά, επιδημιολογικά και απεικονιστικά δεδομένα που δείχνουν ότι το λίθιο δεν δρα μόνο ως ψυχιατρικό φάρμακο, αλλά μπορεί να προστατεύει τα νευρικά κύτταρα και να ενισχύει τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου. Ωστόσο, οι συνήθεις θεραπευτικές δόσεις που χρησιμοποιούνται στη διπολική διαταραχή συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους, όπως βλάβες στη νεφρική και θυρεοειδική λειτουργία.

Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές εστίασαν στη χορήγηση χαμηλών δόσεων λιθίου, οι οποίες φαίνεται να διατηρούν τα νευροπροστατευτικά τους οφέλη με σημαντικά μικρότερο κίνδυνο παρενεργειών. Ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες έχουν επιβεβαιώσει ότι ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις το λίθιο μπορεί να ενεργοποιεί μηχανισμούς που προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα.

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της μελέτης είναι ότι το λίθιο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία της νευροεκφύλισης, δηλαδή τη σταδιακή απώλεια δομής και λειτουργίας του εγκεφάλου. Στη διπολική διαταραχή έχει παρατηρηθεί ότι τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια οδηγούν σε συρρίκνωση συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου, ενώ η θεραπεία με λίθιο μπορεί να περιορίσει ή ακόμη και να αναστρέψει αυτές τις αλλοιώσεις. Οι ερευνητές θεωρούν ότι παρόμοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Το λίθιο φαίνεται επίσης να επηρεάζει σημαντικές βιολογικές οδούς που σχετίζονται με την επιβίωση των νευρώνων, όπως η αύξηση του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα (BDNF), η ενίσχυση αντι-αποπτωτικών μηχανισμών και η αναστολή ενζύμων που συμβάλλουν στην εκφύλιση του εγκεφαλικού ιστού. Επιπλέον, βελτιώνει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων και την ενεργειακή επάρκεια των νευρικών κυττάρων, ενισχύοντας τη συνολική άμυνα του εγκεφάλου απέναντι στις βλαπτικές διεργασίες της νόσου.

Ειδικοί που σχολίασαν τη μελέτη θεωρούν ότι τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, καθώς το λίθιο φαίνεται να δρα ταυτόχρονα σε πολλούς παθολογικούς μηχανισμούς της νόσου, όπως η συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών, η δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων, η φλεγμονή και οι αλλοιώσεις της πρωτεΐνης tau. Η πολυπαραγοντική αυτή δράση θεωρείται σημαντική, επειδή η νόσος Αλτσχάιμερ δεν οφείλεται σε έναν μόνο μηχανισμό αλλά σε ένα σύνθετο δίκτυο βιολογικών διαταραχών.

Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν ακόμη για την καθιέρωση του λιθίου ως θεραπείας πρόληψης ή αντιμετώπισης του Αλτσχάιμερ. Δεν συνιστάται σε καμία περίπτωση η αυτοχορήγησή του, καθώς ακόμη και σε χαμηλές δόσεις μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των νεφρών και του θυρεοειδούς ή να αλληλεπιδράσει με άλλα φάρμακα. Η χρήση του πρέπει να γίνεται αποκλειστικά υπό στενή ιατρική παρακολούθηση.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές συμφωνούν ότι το επόμενο απαραίτητο βήμα είναι η διεξαγωγή μεγάλων, τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών σε άτομα με ήπια γνωστική έκπτωση ή πρώιμη Νόσο Αλτσχάιμερ. Οι μελέτες αυτές θα πρέπει να αξιολογήσουν όχι μόνο τη μνήμη αλλά και βιοδείκτες της νόσου, απεικονιστικά ευρήματα, τη λειτουργικότητα των ασθενών, την ποιότητα ζωής και την ασφάλεια της μακροχρόνιας θεραπείας. Εάν τα αποτελέσματα αποδειχθούν θετικά, η χαμηλή δόση λιθίου θα μπορούσε να αποτελέσει μια οικονομική, ευρέως διαθέσιμη και πολλά υποσχόμενη θεραπευτική επιλογή για την επιβράδυνση της εξέλιξης της Νόσου Αλτσχάιμερ.