Κοινωνικές επαφές, φιλίες και δημοφιλή άτομα: Έρευνα τα αποκαλύπτει όλα

Όταν οι άνθρωποι μιλούν για τη δημοτικότητα, συχνά τη φαντάζονται ως κάτι έντονο, θορυβώδες και άμεσα ορατό: Tο άτομο που ξεχωρίζει σε μια κοινωνική εκδήλωση, που τραβά την προσοχή, που γνωρίζει τους πάντες με το μικρό τους όνομα... Ωστόσο, η πραγματική κοινωνική επιρροή δεν αναπτύσσεται πάντα με τόσο φανερό τρόπο. Πολύ συχνά προκύπτει πιο διακριτικά, μέσα από την ικανότητα κάποιου να κατανοεί πώς συνδέονται οι άνθρωποι μεταξύ τους, πώς σχηματίζονται οι κοινωνικές ομάδες και πού βρίσκονται τα σημεία σύνδεσης ανάμεσα σε αυτές.

Πρόσφατη επιστημονική μελέτη εξέτασε ακριβώς αυτή τη διαδικασία, παρακολουθώντας ένα κοινωνικό δίκτυο πρωτοετών φοιτητών καθώς αυτό διαμορφωνόταν σε πραγματικό χρόνο. Οι ερευνητές κατέγραψαν ποιοι φοιτητές έγιναν φίλοι, ποιοι ανέβηκαν σε θέσεις κοινωνικής επιρροής και, το σημαντικότερο, τι γνώριζαν οι ίδιοι για τη δομή του κοινωνικού τους περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια του πρώτου ακαδημαϊκού έτους.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ανέβηκαν κοινωνικά δεν ήταν απαραίτητα οι πιο εξωστρεφείς ή οι πιο δημοφιλείς στην αρχή. Εκείνο που τους ξεχώριζε ήταν η ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται τη βαθύτερη μορφή του κοινωνικού δικτύου. Μπορούσαν να εντοπίζουν τις κλίκες, να καταλαβαίνουν ποια άτομα κινούνταν μαζί και πώς το σύνολο των σχέσεων χωριζόταν σε επιμέρους κοινότητες. Με άλλα λόγια, είχαν μια πρώιμη και λειτουργική κατανόηση του «χάρτη» των κοινωνικών σχέσεων.

Η μελέτη περιλάμβανε σχεδόν διακόσιους πρωτοετείς φοιτητές που ζούσαν στις ίδιες φοιτητικές εστίες. Πολλές φορές μέσα στο εξάμηνο, οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ερωτηματολόγια σχετικά με τις φιλίες τους. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι ερευνητές μπορούσαν να κατασκευάσουν έναν δυναμικό χάρτη του κοινωνικού δικτύου: Ποιος συνδεόταν με ποιον, ποιες φιλίες ήταν αμοιβαίες και πώς αυτές οι σχέσεις μεταβάλλονταν με τον χρόνο.

Στην αρχή του έτους, το κοινωνικό δίκτυο ήταν εξαιρετικά ασταθές. Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου, οι φιλίες σχηματίζονταν και διαλύονταν γρήγορα. Μόνο αργότερα, προς το εαρινό εξάμηνο, οι σχέσεις άρχισαν να αποκτούν σταθερότητα. Αντίστοιχα, οι θέσεις κοινωνικής επιρροής άλλαζαν έντονα: άτομα που φαίνονταν ισχυρά στην αρχή, έχασαν αργότερα αυτή τη θέση. Παρ’ όλα αυτά, οι φοιτητές με μεγάλο αριθμό φίλων συνήθως παρέμεναν ψηλά στην κατάταξη των συνδέσεων.

Πέρα από τις φιλίες, οι ερευνητές εξέτασαν και το πώς κάθε φοιτητής αντιλαμβανόταν το συνολικό κοινωνικό δίκτυο. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν ζεύγη συμφοιτητών και καλούνταν να απαντήσουν αν θεωρούσαν ότι αυτοί οι δύο ήταν φίλοι. Αυτή η φαινομενικά απλή άσκηση αποκάλυπτε δύο διαφορετικά επίπεδα κοινωνικής γνώσης.

Το πρώτο επίπεδο είναι η μικρο-γνώση: η λεπτομερής γνώση συγκεκριμένων σχέσεων, όπως το ποιοι είναι κοντινοί φίλοι και ποιοι δεν αλληλεπιδρούν ιδιαίτερα. Το δεύτερο επίπεδο είναι η μέσο-γνώση: μια πιο αφηρημένη κατανόηση της δομής των ομάδων, των κοινοτήτων και των κοινωνικών κύκλων, ακόμη κι αν δεν είναι γνωστές όλες οι επιμέρους σχέσεις.

Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι, ειδικά στα πρώτα στάδια του έτους, η μέσο-γνώση ήταν καθοριστικής σημασίας. Οι φοιτητές που είχαν από νωρίς καλή αίσθηση των κοινωνικών κοινοτήτων ήταν εκείνοι που αργότερα απέκτησαν μεγαλύτερη επιρροή. Το εύρημα αυτό παρέμενε ισχυρό ακόμη και όταν λαμβάνονταν υπόψη παράγοντες όπως η εξωστρέφεια ή ο αριθμός φίλων. Αντίθετα, η πολύ ακριβής γνώση συγκεκριμένων φιλιών, χωρίς κατανόηση της συνολικής δομής, δεν αρκούσε για κοινωνική άνοδο.

Όταν το δίκτυο σταθεροποιήθηκε την άνοιξη, το μοτίβο άλλαξε. Οι φοιτητές που ασκούσαν επιρροή άρχισαν να παρουσιάζουν πιο λεπτομερή γνώση των επιμέρους σχέσεων. Ο κοινωνικός τους χάρτης έγινε πιο ακριβής και σύνθετος. Εκείνοι που βρέθηκαν στην κορυφή στο τέλος της χρονιάς ήταν όσοι συνδύασαν την πρώιμη κατανόηση της δομής με τη μεταγενέστερη γνώση των λεπτομερειών.

Η κατανόηση της κοινωνικής δομής είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί προσφέρει γνωστική αποδοτικότητα. Σε ένα μεγάλο και διαρκώς μεταβαλλόμενο δίκτυο, είναι πρακτικά αδύνατο να παρακολουθεί κανείς όλες τις σχέσεις. Οι κοινωνικές κοινότητες λειτουργούν ως νοητικές συντομεύσεις, επιτρέποντας προβλέψεις, ευκολότερη διάδοση πληροφοριών και εντοπισμό σημείων όπου κάποιος μπορεί να λειτουργήσει ως σύνδεσμος ανάμεσα σε ομάδες.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τα ευρήματα της μελέτης δεν αφορούν μόνο τους φοιτητές. Έχουν εφαρμογή σε νέους χώρους εργασίας, γειτονιές, αθλητικές ομάδες ή διαδικτυακές κοινότητες. Η κοινωνική νοημοσύνη δεν είναι απλώς θέμα γοητείας ή εξωστρέφειας, αλλά κυρίως η ικανότητα να οργανώνει κανείς έναν πολύπλοκο κοινωνικό κόσμο σε έναν χρήσιμο νοητικό χάρτη και να τον εξελίσσει με τον χρόνο. Τελικά, η επιτυχία στις κοινωνικές σχέσεις δεν εξαρτάται μόνο από το ποιον γνωρίζεις, αλλά και από το πόσο καλά κατανοείς πώς συνδέονται οι άνθρωποι μεταξύ τους.